Na stronie używamy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.
ZAMKNIJ X

Kandyd czyli optymizm - Geneza

„Kandyd czyli optymizm. Dzieło przełożone z niemieckiego rękopisu doktora Ralfa", tak brzmi w oryginale tytuł niniejszego dzieła.

Kandyd jest jedną z najgłośniejszych powiastek filozoficznych Woltera, wydaną w 1759 r. „Niemie­cki rękopis" i „doktor Ralf „ to oczywiście mistyfikacja mająca zapobiec ewentualnym repre­sjom — całkowicie uzasadniona, bo w roku edycji Kandydzostał w Genewie spalony przez kata.

Utwór jest wymierzony w optymistyczny nurt filozofii oświecenia. Kandyd (fr. candid'uczciwy, poczciwy') i jego mistrz Pangloss są zwolennikami tej filozofii, lecz konfrontacja z przy­krymi doświadczeniami życiowymi wykazuje jej niedorzeczność. Po wielu wędrówkach — w tym także do cudownej krainy Eldorado — bohater odnalazł swą ukochaną Kunegundę i postanowił się ograniczyć w życiu do „uprawy własnego ogródka".

Genezę powiastki — gatunku powstałego w XVIII w. we Francji — wiąże się często z absolutyzmem, który uniemożliwiał otwartą krytykę i rzetelną dyskusję. W powiastce więc — podobnie jak w bajce — sensacyjna fabuła i baśniowe nierzadko wątki służyć mogły krytyce pośredniej, chroniąc autora przed konsekwencjami głoszonych poglądów. Fantastyka fabuły mogła też zostać zainspirowana orientalnymi Baśniami z tysiąca i jednej nocy, przetłuma­czonymi i wydanymi we Francji u progu XVIII stulecia.

Powiastka filozoficzna, stworzona przez Woltera i uprawiana przez innych pisarzy (np. przez Diderota, autora Kubusia Fatalisty), służyła przede wszyst­kim szerzeniu nowych, oświeceniowych poglądów. Podstawowymi wyznacz­nikami tych poglądów były: krytyka i ośmieszanie przesądów, zabobonów, fanatyzmu religijnego, dezawuowanie zastanej filozofii, atak na instytucję Koś­cioła i monarchię absolutną, refleksja nad naturą człowieka i nad mechaniz­mami stosunków społecznych. Ze względu na obecność